Otizm spektrum bozukluğu (OSB), sosyal iletişim ve sosyal etkileşimde farklılıklar ile sınırlı/tekrarlayıcı davranış ve ilgi örüntülerinin görülebildiği nörogelişimsel bir durumdur. Belirtilerin biçimi ve günlük yaşama etkisi kişiden kişiye değişebilir. Otizm tanısı tek bir belirtiye ya da yalnızca konuşma gecikmesine dayanmaz; gelişim öyküsü, gözlem ve kapsamlı değerlendirme birlikte ele alınır (American Speech-Language-Hearing Association [ASHA], n.d.; Hyman et al., 2020).
Otizmde dil ve iletişim özellikleri
Otizmli çocuklarda iletişim profili oldukça değişkendir. Bazı çocuklar sözel dili sınırlı kullanabilirken bazıları yaşına uygun ya da ileri düzey sözcük dağarcığına sahip olabilir; buna karşılık karşılıklı konuşma, ortak dikkat, jestlerin kullanımı, sosyal ipuçlarını yorumlama veya dilin bağlama uygun kullanımı alanlarında desteğe ihtiyaç duyabilir. Ekolali de bazı otizmli bireylerde görülebilir ve her zaman “anlamsız tekrar” olarak değerlendirilmemelidir; iletişimsel bir işlev taşıyabilir.
Hangi belirtiler değerlendirme gerektirebilir?
Erken dönemde isme tepkinin sınırlı olması, ortak dikkatin zayıf olması, jest kullanımının azlığı, sosyal etkileşimde belirgin farklılıklar, dil gelişiminde gecikme veya daha önce kazanılmış dil/sosyal becerilerde gerileme gibi bulgular değerlendirmeyi gerektirebilir. Özellikle dil ya da sosyal becerilerde gerileme olduğunda çocuk gelişimi ve ilgili sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirme geciktirilmemelidir (NICE, 2011/2026).
Otizmde dil ve konuşma terapisinin hedefleri
Dil ve konuşma terapisi, otizmli bireyin iletişim gereksinimlerine göre planlanır. Hedef; yalnızca sözcük sayısını artırmak değil, işlevsel iletişimi, dil anlama ve ifade becerilerini, sosyal iletişimi ve gerektiğinde alternatif ve destekleyici iletişim yöntemlerinin kullanımını geliştirmektir. Müdahale bireyselleştirilir ve aile/çevre ile iş birliği içinde yürütülür (ASHA, n.d.).
Kaynaklar
- American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Autism and autism spectrum disorder [Practice portal]. Retrieved September 28, 2026, from https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/autism/
- Hyman, S. L., Levy, S. E., & Myers, S. M. (2020). Identification, evaluation, and management of children with autism spectrum disorder. Pediatrics, 145(1), e20193447. https://doi.org/10.1542/peds.2019-3447
- National Institute for Health and Care Excellence. (2011, updated 2026). Autism spectrum disorder in under 19s: Recognition, referral and diagnosis (CG128). https://www.nice.org.uk/guidance/cg128
Son güncelleme: 28 Eylül 2026